Historia

Szyb   Maciej  był  jednym  z  szybów  Kopalni  „Concordia,  a  ostatnio  KWK „Pstrowski” w Zabrzu. Jego nazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwiska Macieja Wilczka, właściciela miejscowych dóbr ziemskich zwanego „ojcem zabrzańskiego przemysłu”, który już w 1774 roku zbudował wielki piec i fryszarnię.-Pierwsze poszukiwania złóż węgla przyszłej Kopalni „Concordia” przeprowadził właściciel ziemski Antoni Wilczek; z tych samych Wilczków, co Maciej, o którym Józef Piernikarczyk, pierwszy historyk śląskiego górnictwa i hutnictwa pisał:-„mąż, który najprędzej spośród prywatnych właścicieli górnośląskich w drugiej połowie wieku XVIII poznał się na bogactwach zabrzańskich i przedsiębiorca, który założył podwaliny pod wielki przemysł w Zabrzu ”Antoni Wilczek zniechęcony pierwszymi niepowodzeniami sprzedał swój majątek radcy Hoffrichterowi, który w roku 1797 dokonał zgłoszenia pola górniczego Benigna, na którym później powstała „Concordia”.Radca Hoffrichter również z bardzo zmiennym szczęściem eksploatował nabyte w ten sposób pole górnicze. Zrezygnował więc ustępując pola nowemu właścicielowi – Hrabiemu Łazarzowi von Donnersmarckowi. Ten w 1826r. całkowicie odwodnił kopalnię, a w osiem lat później przystąpił z pełnym rozmachem do jej budowy. Silny napływ wód podziemnych i kurzawka sprawiły, że budowa szybów była bardzo kosztowna. Dopiero jego syn Gwidon doprowadził do uruchomienia pierwszego szybu wydobywczego. Przyjmuje się, iż Kopalnia :Concordia” rozpoczęła eksploatację w roku 1843. Wydobywany, wysoko koksujący węgiel stał się podstawą do utworzenia całego kombinatu górniczo-hutniczego. Dalekosiężne zamierzenia przekroczyły jednak możliwości finansowe właściciela, co spowodowało w 1872r. przejście całego majątku pod zarząd spółki akcyjnej. Od tego momentu datuje się znaczny postęp w głębieniu szybów. Nastąpił wzrost wydobycia. Prawdopodobnie w latach 1905-1915, w najbardziej wysuniętej w kierunku zachodnim partii pola górniczego,  został zgłębiony szyb Zachodni (Westschacht) nazwany po II wojnie światowej Szybem Maciej. Jego głębokość wynosiła 198m. Był to szyb peryferyjny Kopalni „Concordia – Abwehr” należącej wtedy do koncernu Ballestrema. Wokół szybu powstał kompleks budynków i budowli: budynek nadszybia z integralnie z nim związaną wieżą wyciągową, budynek maszyny wyciągowej, budynki wentylatorów głównego przewietrzania kopalni, budynek wagowni, a także budynki łaźni, biurowy, magazynowy i rozdzielni. Utworzyły one zwarty, wybudowany z cegły licówki kompletny zespół obiektów zakładu górniczego pełniący w rożnych okresach wszystkie funkcje tj. wentylacyjną, transportową, odwadniającą oraz wydobywczą.

Zespół wyposażony został m.in. w elektryczną dwubębnową maszynę wyciągową z napędem produkcji Firmy Simens.

Podczas ostatniej wojny światowej część wyrobisk podziemnych na skutek braku dopływu energii elektrycznej była zatopiona. Po II-giej wojnie światowej kopalnia została odwodniona i rozpoczęto ponownie wydobycie.

W roku 1958 nastąpiło połączenie Kopalni „Concordia” z Kopalnią „Ludwik”, a w roku 1970 zostały połączone Kopalnie: „Ludwik – Concordia” i „Mikulczyce – Rokitnica” i powstała Kopalnia pod nazwą „Rokitnica”. W roku 1973 nastąpiło scalenie Kopalni „Rokitnica” i „Pstrowski” i powstało jedno Przedsiębiorstwo pod nazwą Kopalnia Węgla Kamiennego „Pstrowski”, w skład, której wszedł także szyb „Maciej”

Z biegiem lat zanikała eksploatacja pokładów węgla w pobliżu szybu „Maciej”. Ostatnio najbliższa szybu eksploatacja prowadzona była: w latach 1955-57 w odległości 300m na wschód od szybu, w roku 1975 w odległości 400m oraz w roku 1978 w odległości 1000m, także na wschód od szybu.

Szyb „Maciej stawał się zbędny dla Kopalni. W roku 1981 rozważano problem jego likwidacji. Ograniczono znacznie teren na powierzchni, likwidując część pomocniczych obiektów. Likwidację samego szybu jednak odkładano głównie z powodu nacisku Przedsiębiorstwa Wodociągowego, które otrzymywało z szybu znaczną ilość wody pitnej przekraczającą w najlepszym okresie, w latach 80-tych, 8000 m3/dobę.

W roku 1991 rejon szybu „Maciej” na powierzchni i na dole przeszedł w zarząd prywatnego Przedsiębiorstwa Górniczego „DEMEX” Sp. z o.o. W roku 1992, w ramach rozpoczętej, w latach 80-tych, stopniowej likwidacji zbędnych wyrobisk i szybów, Kopalnia „Pstrowski” podjęła decyzję o likwidacji szybu „Maciej” oraz całego Zespołu na powierzchni.

„DEMEX” Sp. z o.o. wystąpiła z inicjatywą i projektem przekształcenia szybu w studnię głębinową oraz zachowania i ratowania historycznych już obiektów i urządzeń Zespołu Szybu „Maciej”. Propozycja ta została przez Kopalnię przyjęta. Ostateczna częściowa likwidacja szybu i przekształcenie go w studnię głębinową nastąpiło pod koniec 1993 roku; szyb został zlikwidowany o dna do głębokości 110m, a w górnej części zostało urządzone ujęcie wody pitnej .